11.03.2026 r.

Pismo fundamentem postępu cywilizacyjno-technologicznego

Pismo odegrało kluczową rolę w rozwoju cywilizacji i technologii, umożliwiając gromadzenie oraz przekazywanie wiedzy między pokoleniami. Jego znaczenie wykracza daleko poza komunikację, wpływając na rozwój nauki, kultury i myśli technicznej.

 

Człowiek wobec świata i potrzeba poznania

Od początków dziejów ludzkości spotykamy zmaganie się człowieka z rzeczywistością, w jakiej się znajduje. Ten stan dotyczy problemu zdefiniowania sensu swojego działania tu i teraz w odniesieniu do innych i szeroko rozumianej natury, czyli całego uniwersum obejmującego porządek ziemski z przyrodą oraz kosmosem. Od początku pojawienia się istoty rozumnej na ziemi rodzi się dążenie ku poszukiwaniu prawdy transcendentnej wyrażającej człowieka i wykraczającej poza niego. Tym, co wyróżnia osobę ludzką od wszelkich innych bytów jest stawianie pytań oraz poszukiwanie na nie odpowiedzi. Tu rodzi się proces inspiracji i dążenia ku rozwojowi kulturowo-cywilizacyjno-naukowemu rodziny ludzkiej.

W tym kontekście pismo jawi się jako jeden z kluczowych czynników wpływających na rozwój cywilizacji oraz kształtowanie wiedzy naukowej i technologicznej.

Wpisana w człowieka tęsknota sięgania poza granice świata znanego – aby uchwycić coś z wszechświata wykraczającego poza możliwości ludzkie – stanowi napęd ciągłego postępu naukowo-technologicznego. Jednakże by mógł on zaistnieć, potrzebował formy do wyrażenia się i kształtowania pojęć i definicji.

 

Pismo jako warunek rozwoju cywilizacyjnego i naukowego

Tym fenomenem stało się wynalezienie pism w formie alfabetycznej pisanej tworzących systemy spójnych i całościowych logicznie narzędzi zapisu całej dostępnej wiedzy społeczności ludzkiej oraz zabezpieczenia stałego rozwoju naukowego człowieka. Proces ten rozwijał się różnorodnie w różnych częściach globu ziemskiego w zależności od stanu rozwoju cywilizacyjno-religijnego danych społeczności narodowych.

Zależność między pismem a rozwojem cywilizacji widoczna jest w różnych kulturach świata, niezależnie od ich poziomu rozwoju technologicznego.

 

Sacrum, religia i początki pisma

Może ktoś negować, że w tym momencie odnoszę się do religii, lecz historycznie dzięki religiom archaicznym wykształciło się wiele różnych gatunków pism alfabetycznych. Kręgi starożytnych kapłanów tworzyły środowiska elit mędrców, uczonych, wynalazców, którzy potrzebowali narzędzi do zabezpieczenia i utrwalenia oraz rozwijania i przekazywania wiedzy sacrum oraz profanum następcom. Pismo dla ludów antycznych było czymś ze sfery sacrum. Dzięki posiadanemu instrumentowi pisma oraz umiejętności posługiwania się nim, miało się wpływ na rzeczywistość społeczno-religijno-państwową.

David Diringer trafnie wskazał, iż:

„Nic dziwnego, że w przeszłości darzono pismo wielkim szacunkiem”.

Znaczenie pisma w rozwoju cywilizacji było szczególnie widoczne w społeczeństwach starożytnych, gdzie umiejętność zapisu wiązała się z władzą, wiedzą i prestiżem społecznym.

 

Pismo jako narzędzie władzy, pamięci i przekazu kulturowego

Starożytni Egipcjanie uważali za jego twórcę Thota (boga, który wynalazł niemal wszystkie składniki kultury) lub Izydę. Babiloński bóg pisma Nebo, syn Marduka, był zarazem bogiem ludzkiego przeznaczenia. Według dawnej tradycji żydowskiej wynalazcą pisma był Mojżesz, według mitów greckich zaś Hermes lub inni bogowie. Również starożytni Chińczycy i Hindusi, podobnie jak wiele innych ludów, wierzyli w boskie pochodzenie pisma. Miało ono zawsze olbrzymie znaczenie w procesie zdobywania wiedzy i magiczną władzę nad ludźmi pozbawionymi wykształcenia; jeszcze dzisiaj „niepiśmienny” znaczy tyle co „ignorant"¹. Ta teza potwierdza istnienie w różnych kręgach kulturowych wpływu religii na powstanie pisma.

Odkrycie przez człowieka pisma jest największym wynalazkiem ludzkim, który dał możliwość zapisu myśli ludzkiej, swojej historii, przeżyć, upadków i wzlotów dziejowych, możliwości wyrażenia swojej istoty we wszystkich aspektach duchowo-cielesnych. Język jest naturalną właściwością człowieka, zaś pismo stanowi jego dzieło o wymiarze ponadczasowym.

Historia pisma i rozwój technologii zapisu

Pojęcie pisma zaczyna się od momentu utworzenia zorganizowanego systemu znaków lub symboli, dzięki którym można precyzyjnie wyrazić to wszystko, o czym człowiek myśli, co odczuwa oraz chce wyrazić². Proces rozwoju pisma był złożony i długi, wiązał się też z rozwojem technologicznym zapisu i poszukiwania coraz lepszych materiałów piśmiennych poczynając od kamiennych tabliczek, papirusów, zwojów, pergaminu, aż do druku masowego na papierze. Warto podkreślić za Tomaszem Jelonkiem, że:

„Wynajdując pismo, człowiek dokonał bez wątpienia największego wynalazku, ponieważ dzięki niemu uczynił się nieśmiertelnym”³.

Wypada dodać jako ciekawostkę, iż w historii pisma występuje wiele gatunków pism np.: peruwiańskie pismo węzłowe kipu, pismo obrazkowe piktograficzne, pismo ideograficzne, pismo fonetyczne (jest graficznym odpowiednikiem mowy, gdzie każdy znak stanowi odpowiednik głoski lub grupy głosek), pismo sylabiczne nazwane sylabariuszem, pismo klinowe sumeryjskie, pismo egipskie hieroglificzne. Efektem finalnym było powstanie pism alfabetycznych jakimi posługujemy się współcześnie⁴.

 

Pismo, matematyka i postęp technologiczny

Wraz z rozwojem pisma powstały różne zapisy symboli służących do przedstawienia liczb. System zapisu cyfr z arabskiego, jest powszechnie przyjętym w użyciu. Sami Arabowie zyskali go z Indii i przekali dalej światu. System rzymskiego zapisu liczb występuje też, ale rzadko, ponieważ jest mało praktyczny w codziennym zastosowaniu. W Polsce cyfry arabskie pojawiły się w XIV wieku, a w XV wieku były już w powszechnym użyciu^5.

Związek między pismem a postępem technologicznym widoczny jest szczególnie w rozwoju matematyki, nauk ścisłych i nowoczesnych technologii.

 

Granice postępu cywilizacyjno-technologicznego

Dzięki temu wyjątkowemu wynalazkowi możemy obserwować stały postęp w nauce na przestrzeni dziejów, co obecnie obserwujemy w powstaniu oraz bardzo szybkim rozwoju technologii cybernetycznych i sztucznej inteligencji, nie wspominając już o innych dziedzinach gospodarczo-ekonomicznych. Przychodzi tu istotne pytanie, gdzie są granice postępu, który bez mechanizmów kontrolnych rozwijania nowoczesnych technologii może finalnie doprowadzić do zagłady ludzkości? Miejmy nadzieję, że zmysł samozachowawczy zwycięży, a triada wartości: prawdy, dobra i piękna będzie inspiracją dla rozwoju cywilizacyjno-technologicznego dalszych pokoleń ludzkości.