20.04.2026

Bez tych organów możesz żyć, ale jakie będą konsekwencje?

Człowiek może żyć bez połowy mózgu, a pierwsze operacje usunięcia półkuli mózgu były już z powodzeniem przeprowadzane prawie 100 lat temu!^1. Człowiek jest też w stanie żyć bez prawdziwego serca. Jest znany przypadek mężczyzny, który poza szpitalem przeżył 555 dni w oczekiwaniu na przeszczep².

Organizm ludzki to niesamowity mechanizm, bo jak się za chwilę przekonacie, jest w stanie funkcjonować bez kilku – wydawałoby się niezbędnych – narządów. Nie odbywa się to jednak bez konsekwencji i ma mniejszy lub większy wpływ na standard życia. Konieczność usunięcia organów jest zazwyczaj spowodowana chorobami. Z kolei zdrowy i spełniający odpowiednie kryteria człowiek może z powodzeniem zostać dawcą. Można przekazać potrzebującym osobom m.in. jedną nerkę, macicę, kawałek wątroby, a w rzadkich przypadkach nawet część płuc, jelita lub trzustki.       

Życie bez żołądka

Żołądek jest narządem mięśniowym będącym częścią układu pokarmowego. Kiedy żołądek otrzymuje pokarm, dochodzi do jego kurczenia oraz produkcji enzymów i kwasów, które następnie rozkładają jedzenie. Żołądek trawi pokarm i przesyła go dalej do jelita cienkiego. Niestety choroby tego narządu są dość powszechne. Do typowych schorzeń należą m.in. wrzody żołądka, choroba refluksowa czy niestrawność. Z kolei rak żołądka jest obecnie piątym najczęstszym nowotworem na świecie³.

„Optymalna strategia terapeutyczna w przypadku raka żołądka opiera się na kilku kluczowych zasadach, w tym na stadium zaawansowania choroby, ogólnym stanie zdrowia chorego oraz charakterystyce nowotworu. Zastosowanie mają różnorodne metody leczenia, które mogą być stosowane samodzielnie lub w połączeniu”. – wyjaśnia prof. dr hab. n. med. Wojciech Polkowski, chirurg i onkolog Europejskiego Centrum Zdrowia w Otwocku.

Jedną z metod leczenia raka żołądka jest metoda chirurgiczna. Gastrektomia subtotalna polega na usunięciu znacznej jego części, natomiast gastrektomia całkowita to usunięcie całego żołądka wraz z okolicznymi węzłami chłonnymi. Po usunięciu żołądka wytwarza się nowe połączenie pomiędzy przełykiem a jelitem (odtworzenie ciągłości, rekonstrukcja przewodu pokarmowego). W tym celu przecina się pętlę jelita cienkiego. Odcinek dalszy jelita cienkiego podciąga się ku górze i przyszywa do końca przełyku (zespolenie przełykowo-jelitowe), wytwarzając nową drogę pokarmową. Odcinek bliższy jelita cienkiego połączony z dwunastnicą przyszywa się do boku jelita cienkiego wytworzonej drogi pokarmowej (zespolenie jelitowo-jelitowe). W ten sposób do nowej drogi pokarmowej dostarczane są enzymy trawienne wydzielane do dwunastnicy przez trzustkę i wątrobę⁴.

Życie bez żołądka może być najtrudniejsze przez kilka pierwszych tygodni po operacji.  „Ponowne rozpoczęcie jedzenia i picia może być trudne i wymagać zdecydowanego wysiłku. To dużo pracy i czasami wydaje się, że życie nagle kręci się wokół jedzenia i picia – co, kiedy, gdzie i ile. Znajome uczucie głodu może zniknąć, zastąpione uczuciem osłabienia i pustki. Na początku jedzenie i picie wynika z konieczności, wkrótce staje się nawykiem, a ostatecznie powraca chęć jedzenia i przyjemność z jedzenia”⁵.

Pacjent po operacji często wstrzymuje jedzenie przez kilka dni, ponieważ organizm potrzebuje czasu na zagojenie się ran i uszczelnienie stworzonego połączenia przełykowo-jelitowego. Później pierwsze przyjmowanie pokarmów może się wiązać z bólem i nieprzyjemnymi objawami typu uczucie pełności w nadbrzuszu, biegunka lub zawroty głowy. Pacjent może się zmagać z zespołem dumpingowym (związanym z szybkim przenikaniem pokarmu do jelita cienkiego) czy utratą masy ciała. Konieczna jest zmiana nawyków żywieniowych, jedzenie małych ale częstszych posiłków. Ostatecznie jednak organizm potrafi całkiem dobrze przystosować się do życia bez żołądka⁶.

Ludzie mogą żyć bez śledziony

Śledziona odpowiada za filtrowanie krwi i chroni nasz organizm przed infekcjami. Dodatkowo wspomaga układ odpornościowy dzięki wytwarzaniu limfocytów i przeciwciał. Jest ważnym narządem dla człowieka, ale nie niezbędnym do życia. Krótko mówiąc – bez śledzony można żyć! Niektórzy ludzie nawet rodzą się bez tego organu, są to jednak bardzo rzadkie przypadki. Dużo częściej zdarzają się choroby śledziony, takie jak np. powiększenie śledziony (splenomegalia) czy nadaktywność śledziony (hipersplenizm)⁷. Splenektomia to z kolei chirurgiczne usunięcie śledziony. Jest przeprowadzane u zdrowych osób, u których doszło do urazu śledziony np. w wyniku wypadku albo u osób z chorobami tego narządu. A co się dzieje, gdy w ciele ludzkim nie ma śledziony? Ponieważ śledziona jest największym narządem limfatycznym pełniącym ważne funkcje w funkcjonowaniu układu immunologicznego i krwionośnego, jej brak odbije się przede wszystkim na odporności. Kiedy śledziona jest usuwana lub nie funkcjonuje, organizm traci część swojej zdolności do wytwarzania przeciwciał ochronnych i usuwania niepożądanych mikroorganizmów z krwi. Choć część jej funkcji zostaje przejęta przez węzły chłonne i wątrobę, nie zmienia to faktu, że człowiek bez śledziony jest bardziej narażony na infekcje, a jego odporność jest osłabiona już na całe życie. Pomocą w tej sytuacji mogą być szczepienia, które chronią przed zakażeniami⁸.

Pęcherzyk (woreczek) żółciowy i konsekwencje jego braku

Położony tuż obok wątroby woreczek żółciowy reguluje poziom żółci i wspomaga trawienie tłuszczów. Woreczek żółciowy to narząd niewielkich rozmiarów, ale może go dotyczyć wiele dolegliwości. Najczęstszą chorobą tej części naszego ciała jest kamica pęcherzyka żółciowego, będąca jednocześnie jedną z najczęściej występujących chorób układu pokarmowego. Powikłaniem kamicy jest zapalenie pęcherzyka. Inne schorzenia, które dotyczą tego narządu to m.in. polipy czy rak pęcherzyka żółciowego.

Jedną z metod leczenia dolegliwości związanych w woreczkiem żółciowym jest jego całkowite usunięcie (cholecystektomia), które zazwyczaj wykonuje się metodą laparoskopową, czyli na zasadzie niewielkiego nacięcia w brzuchu, przez które chirurg wprowadza do wnętrza ciała narzędzia niezbędne do wykonania operacji.

Pęcherzyk żółciowy nie jest narządem niezbędnym w procesie trawienia tłuszczów, ale po jego usunięciu pacjent może się zmagać m.in. z bólami brzucha, niestrawnością, wzdęciami, zaparciami czy biegunką. Po operacji niektórzy na stałe muszą zmienić swoją dietę, rezygnując z produktów żywnościowych wywołujących wyżej wymienione objawy⁹.

Życie bez macicy i jąder. Czy można je przeszczepić?

Zespół Mayera-Rokitansky’ego-Küstera-Hausera (MRKH) to wrodzona wada rozwojowa, której następstwem jest całkowite lub częściowe niewykształcenie macicy i/lub pochwy u kobiet. Szacuje się, że częstość występowania tego zespołu to od 1:4000 do 1:5000 żywych urodzeń¹⁰. U pacjentek macica i/lub pochwa są niedorozwinięte lub ich nie ma, ale jednocześnie posiadają one prawidłowo wykształcone zewnętrzne narządy płciowe i funkcjonujące jajniki. Dlatego często pierwszym zauważalnym objawem zespołu MRKH jest brak miesiączki¹¹.

MRKH wpływa na życie seksualne i brak możliwości zajścia w ciążę, ale z pomocą przychodzi współczesna medycyna. Jedną z form leczenia jest m.in. przeszczep macicy. Ten trudny zabieg transplantologiczny może być również stosowany u kobiet po histerektomii. Operacja histerektomii to usunięcie macicy, a w wskazaniem do jej przeprowadzenia są np. stany przednowotworowe lub nowotworowe narządu rodnego czy mięśniaki macicy¹².

Przeszczep macicy jest ogromną szansą dla kobiet, które przez chorobę czy wadę wrodzoną straciły nadzieję na bycie matką, ponieważ może umożliwić zajście w ciążę i posiadanie upragnionego dziecka. Pierwszy udany przeszczep udało się przeprowadzić w 2011 roku w Szwecji. Dawcy macicy mogą być osobami żywymi lub martwymi. Natomiast biorcy mogą być przygotowywani do tej skomplikowanej operacji nawet kilka lat i muszą przejść szczegółowy proces selekcji oraz badań kwalifikujących do przeprowadzenia operacji. Na całym świecie zostało przeprowadzonych ponad 100 operacji przeczepienia macicy, a te przyczyniły się do urodzenia ponad 70 dzieci¹³.

Tak jak choroba może spowodować brak lub konieczność usunięcia macicy u kobiet, tak u mężczyzn może to dotyczyć jąder. Usunięcie jednego lub obu jąder spowodowane np. nowotworem, urazami , nosi nazwę orchidektomii. Usunięcie jednego jądra może wpłynąć m.in. na zdolność erekcji lub poziom libido. Funkcje seksualne są w tym przypadku zachowane, ponieważ pacjent posiada drugie, zdrowe jądro, które produkuje testosteron i kompensuje funkcje hormonalne. Usunięcie obu jąder wymaga dalszego leczenia w celu uzupełniania poziomu testosteronu, a co za tym idzie zachowania sprawności seksualnej przy jednoczesnym całkowitym braku możliwości poczęcia dziecka. Pacjent, m.in. ze względów estetycznych, może się zdecydować na wszczepienie implantu jądra. Implant nie produkuje jednak hormonów ani plemników¹⁴.

Gdy w ciele ludzkim brakuje nerki, płuca, a nawet połowy mózgu

Codziennie przez nerki przepływa około 1500 litrów krwi, która jest tam oczyszczana ze szkodliwych produktów przemiany materii. Życie bez nerek nie byłoby możliwe, dlatego na całym świecie przeprowadza się rocznie około 100 tysięcy przeszczepów niewydolnych nerek, umożliwiając pacjentom powrót do normalnego życia¹⁵.

Agenezja jest wadą wrodzoną charakteryzującą się brakiem obu lub jednej nerki przy urodzeniu. O ile obustronna agenezja wymaga natychmiastowej interwencji medycznej w celu uratowania życia dziecka, tak brak jednej nerki jest wadą znacznie łagodniejszą. Z jedną nerką można żyć, a jeśli funkcjonuje ona prawidłowo, osoba z taką wadą nie odczuwa żadnych objawów. Nieobecność drugiej nerki jest z reguły wykrywana przypadkowo przy okazji USG jamy brzusznej czy układu rozrodczego¹⁶.

Również życie bez jednego płuca jest możliwe. Usunięcie całego płuca nosi nazwę pneumonektomii i głównym wskazaniem do takiej operacji jest zaawansowany rak płuca. Pneumonektomia wiąże się ze zmniejszeniem powierzchni oddechowej i jest obciążeniem dla układu oddechowego i układu krążenia, dlatego przed jej wykonaniem jest konieczna dokładna analiza wydajności płuc i serca pacjenta. Usunięcie nawet małej części tkanki płucnej ma wpływ na wydolność oddechową człowieka. Zatem jak wygląda życie, kiedy pacjentowi zostanie usunięte całe płuco i czy będzie miał duże problemy z oddychaniem? Rehabilitacja pacjenta po operacji zależy w dużej mierze od jego ogólnego stanu zdrowia oraz przebiegu samej operacji. Konieczne są ćwiczenia oddechowe oraz ćwiczenia fizyczne, choć warto pamiętać, że początkowo nawet najprostsze czynności mogą bardzo szybko zmęczyć. Po usunięciu płuca, to które ocalało rozszerza się, aby zrekompensować brak partnera. Ocenia się, że pacjenci po pneumonektomii, którzy nie mają innych problemów zdrowotnych, zachowują ok 70-80% funkcji oddechowych sprzed operacji. Przy bardziej intensywnych ćwiczeniach faktycznie mogą się u nich pojawić np. duszności, ale codzienne aktywności, z czasem po operacji, nie powodują problemów z oddychaniem¹⁷.

Przejdźmy teraz do braku połowy mózgu. Choć może się to wydawać dziwne – w niektórych przypadkach połowa mózgu jest lepsza niż cały mózg! Ale zacznijmy od początku. Zabieg neurochirurgiczny, podczas którego odłącza się lub całkowicie usuwa jedną półkulę mózgową, nosi nazwę hemisferektomii. Jest radykalnym, ale skutecznym zabiegiem, stosowanym przede wszystkim przy leczeniu ciężkich zaburzeń padaczkowych, głównie padaczki opornej na leczenie farmakologiczne. Zdecydowana większość pacjentów to dzieci, ponieważ większość patologii i opornych na leczenie padaczek ujawnia się we wczesnym okresie życia. Poza tym mózgi dzieci wykazują większą neuroplastyczność niż mózgi osób dorosłych, co ułatwia proces, w którym pozostała część mózgu przejmuje funkcje po utraconej stronie. Operacja niesie ze sobą niskie ryzyko śmierci, ale występuje ryzyko m.in. wystąpienia śpiączki, wodogłowia czy paraliżu części ciała. Pozytywnym skutkiem operacji jest natomiast znaczne zmniejszenie obciążeniem napadami padaczkowymi lub wolność od takich napadów¹⁸. Z kolei brak napadów i możliwość rezygnacji z leków przeciwpadaczkowych może zaskutkować nawet poprawą inteligencji. Zatem „operacja nie wydaje się obniżać intelektu dziecka”¹⁹.

Życie bez serca (tego prawdziwego)

W 2016 roku świat obiegła informacja o mężczyźnie, który przez 555 dni żył bez prawdziwego serca w piersi. U 25-letniego Stana Larkina zdiagnozowano kardiopiopatię, która mogła doprowadzić do nagłego zatrzymania akcji serca. Stan potrzebował przeszczepu i w oczekiwaniu na dawcę przeszedł operację, podczas której jego prawdziwe serce zostało zastąpione sztucznym. Co więcej, nie musiał leżeć w szpitalu, a urządzenie podtrzymujące życie mógł nosić w plecaku²⁰.

Sztuczne serce (Total Artificial Heart) jest ratunkiem nie tylko dla osób czekających na przeszczep, ale też zdyskwalifikowanych z przeszczepu serca z powodu stanu zdrowia. W 2018 roku lekarze ze Śląskiego Centrum Chorób Serca w Zabrzu przeprowadzili pierwszą w Polsce operację wszczepienia całkowicie sztucznego serca. W 2024 roku tego typu operacja została również przeprowadzona w Klinice Chirurgii Serca, Klatki Piersiowej i Transplantacji Uniwersyteckiego Centrum Klinicznego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego²¹. Najnowocześniejszy obecnie na świecie model sztucznego serca był w stanie przedłużyć życie biorcy o dwa lata²².

Jednak „na razie żadna maszyna nie jest w stanie zastąpić żywego serca człowieka, szczególnie u osoby młodej” twierdzi prof. Mariusz Kuśmierczyk kierownik Kliniki Chirurgii Serca, Klatki Piersiowej i Transplantologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego.

Sztuczne serce nie zastępuje całkowicie mięśnia sercowego, u pacjenta pozostawione są przedsionki, do których doszywa się urządzenie. Musi ono być zasilane z zewnątrz i dlatego do ciała jest wprowadzony kabel zasilający. Takie rozwiązanie niesie ze sobą ryzyko zakażenia. Urządzenie zasilające znajduje się na zewnątrz ciała pacjenta, ale ze względu na niewielkie rozmiary daje mu możliwość swobodnego poruszania się i co najważniejsze przebywania poza szpitalem. Praca sztucznego serca jest wtedy zdalnie monitorowana²³.

 

Poznaj możliwości ludzkiego organizmu

Odwiedź Podkarpackie Centrum Nauki „Łukasiewicz” i odbądź niesamowitą podróż w głąb ludzkiego ciała dzięki wystawie „Żyję”. Ciekawe, interaktywne eksponaty pozwalają poznać mechanizmy i procesy stojące za funkcjonowaniem organizmu, zjawiska fizyczne, chemiczne i biologiczne, które mają na niego wpływ. Wystawa skupiona jest wokół człowieka i jego zmysłów.